Opinion

Η Γαλλική επανάσταση των χωρικών

Οι επαναστάσεις ως ατομικό και συλλογικό καθήκον των πολιτών αποτέλεσαν διαχρονικά υλικό πολλών και σοβαρών σκέψεων - ειδικά τους τελευταίους αιώνες

Γράφει ο Χρήστος Η. Χαλαζιάς

Η πρώτη επανάσταση  που γνώρισε  η Ευρώπη του 18ου αιώνα, κατά της Φεουδαρχίας. Ο Φρ. Ένγκελς γράφει ότι: «ο αιώνας της ευρωπαϊκής τάξης εναντίον  του φεουδαρχισμού έφτασε  ως την  ανώτερη ένταση στις τρεις μεγάλες  αποφασιστικές  επαναστάσεις η πρώτη  ήταν των γερμανών χωρικών το 1525, η αγγλική  του 1642 – 1649, η γαλλική  επανάσταση του 1789 – 1794, η οποία κατέχει την κορυφαία θέση στην Ευρώπη, συγκλονίζοντας όλο τον κόσμο».

Η πολιτειακή  ανατροπή  που πραγματοποίησε η επανάσταση  δεν ήταν απροσδόκητη. Από την  κοινωνία εκείνης της εποχής, του απαρχαιωμένου  συστήματος, την όποια η υλική και πνευματική ζωή  των τελευταίων  εβδομήντα χρόνων  την είχαν ήδη  βαθύτατα υπονομεύσει, και έμεναν  πλέον τα  συντρίμμια της.  Την εξέλιξη αυτή  σε σημαντικό βαθμό ο 18ος αιώνας  την προετοίμασε και τη θέλησε. Εκείνο λοιπόν  που εκπλήσσει δεν βρίσκεται στο έργο και τους σκοπούς της επανάστασης, αλλά στη πορεία, των  ρυθμών, τα μέσα που μετήλθε. 

Η αστική  τάξη και η αριστοκρατία, οι δυνάμεις  της προόδου και του συντηρητισμού, θα έρθουν αντιμέτωπες επί ένα τέταρτο του αιώνα, κατά τη διάρκεια  της οξύτερης  κοινωνικής πάλης, που γνώρισε μέχρι τότε  η ανθρωπότητα. Η πορεία προς την κοινή  ευτυχία οδηγεί  γρήγορα στη γενική σύγκρουση, σε πόλεμο διμέτωπο, εσωτερικό και εξωτερικό σε μια ζωή γεμάτη αγωνία και αναστατώσεις. Ο κόσμος  επρόκειτο να ζήσει με ενθουσιασμό, το πείραμα μιας  κοινωνικής επανάστασης και την παγκόσμια απήχηση της.

 Η επανάσταση των χωρικών αποτελεί μια ιδιαίτερη  σελίδα της Γαλλικής Επανάστασης. Η κατάσταση στη γαλλική  ύπαιθρο πριν από την επανάσταση, ήταν η εξής, οι ιδιοκτήτες χωρικοί ήταν πολλοί και κατείχαν το 40% των κτημάτων, διασκορπισμένων, σπίτια μέσα σε  κηπάρια, μικροί αμπελώνες, μερικά στρέμματα ελιές και αφθονούσαν τα κτηματολόγια, στους φορολογικούς καταλόγους. Η ιδιοκτησία όμως ήταν πολύ μικρή, κατά κεφαλή και στις περισσότερες περιπτώσεις  ανεπαρκής για την ικανοποίηση των ζωτικών αναγκών της οικογένειας. Η απόδοση ήταν χαμηλή και το ένα τρίτο του  εδάφους έμενε  ακαλλιέργητο, για  αγρανάπαυση. Η σπορά αντιπροσώπευε σημαντικό μέρος  του μέσου ακαθάριστου εισοδήματος, το ένα τέταρτο περίπου, ενώ το 10% δινόταν για τα φεουδαρχικά δικαιώματα. Με το υπόλοιπο  έπρεπε να τραφεί η πολυμελής  οικογένεια, που  ήταν μεγάλος καταναλωτής ψωμιού. Πολλοί από  αυτούς τους «ιδιοκτήτες»  ζητιάνευαν όταν η σοδειά ήταν κακή. Οι αντιδράσεις της υπαίθρου στις  «υπερτιμήσεις» κατά τα χρόνια της  σιτοδείας ήταν άλλωστε  χαρακτηρίστηκες. Διαμαρτυρίες και ταραχές ξεσπούσαν  συγχρόνως σε όλα τα μικρά αγροτικά κέντρα και εξεγέρσεις ακολουθούσαν σε όλες  τις πεδινές περιοχές.

Για να αγοράσουν τα είδη που δεν παρήγαγαν οι ίδιοι, αλλά τους ήταν απαραίτητα, οι «ιδιοκτήτες» αναγκάζονταν να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη. Ο κλήρος γινόταν ημερομίσθιος εργάτης, αμαξάς, κτίσης, υφαντουργός  κ.α..

Οι κολλήγοι, που έπαιρναν, το μισό της συγκομιδής, κατέληξαν  να κρατούν μόνο το ένα  τέταρτο της σοδειάς. Οι κολλήγοι βρίσκονταν ανέκαθεν σε διαμάχη με τον «κύριο» του κτήματος, με την  «τάξη των ιδιοκτητών», αλλά οι κοινωνικές ανισότητες του 18ου αιώνα  όξυναν περισσότερο τις αντιθέσεις. 

Οι μικροϊδιοκτήτες και οι κολλήγοι υφίσταντο το παρακράτημα του  φεουδαλισμού έστω και αν η συγκομιδή  δεν επαρκούσε  για τις ανάγκες τα οικογένειας. Η «ευημερία» του 18ου αιώνα  ήταν ταξική, ωφελούσε τα ανώτερα μόνο στρώματα της κοινωνίας. Ο αγροτικός μισθός μειωνόταν συνεχώς, χρόνια πριν από την  επανάσταση. Οι χωρικοί  θα έλεγε κάποιος ότι  «ήταν έτοιμοι και ώριμοι» να πάρουν  μέρος στη μάχη της  κοινωνικής επανάστασης. Και αυτό συνέβη. Ο Μωρίς Κρουζέ στο βιβλίο του  «παγκόσμια ιστορία του πολιτισμού» γράφει: « Η επανάσταση του Παρισιού είναι  η ηχώ μιας  ευρύτερης επαρχιακής επανάστασης. Η κοινοτική επανάσταση στις πόλεις, η νόμιμη εξουσία και η πραγματική εξουσία περιέρχονταν στην αστική τάξη. Στην ύπαιθρο ξεσπά  η αντί –  φεουδαρχική εξέγερση: είναι η εποχή  της παρακράτησης  της δεκάτης και της  μορτής (ειδικές  φορολογίες). Οι χωρικοί αρνούνται  ομαδικώς να πληρώσουν, επιβάλλουν στους ευγενείς να παραιτηθούν από τα δικαιώματά τους,  επιτίθενται εναντίον  πύργων, εισβάλλουν σε οχυρά, πυρπολούν κατοικίες γαιοκτημόνων. Ο μέγας φόβος συμβάλλει στον γενικό εξοπλισμό και ενισχύει  περισσότερο  το κίνημα. Πανικός κατέχει την αριστοκρατία, και όλοι οι ευγενείς, ακόμη και εκείνοι που δεν  ζημίωσαν κανέναν, φοβούνται για το αύριο τους.

Οι  επιστολές και οι αναφορές που καταφτάνουν «ως χιονοστιβάδες» από τις επαρχίες στην πρωτεύουσα, δεν  άφηναν καμιά αμφιβολία στην εθνοσυνέλευση για την έκταση όπου έπαιρναν οι ταραχές των χωρικών του Ιουλίου. Η επιτροπή  αναφορών που έβλεπε  τα γεγονότα ως « αξιοπρεπές ληστείες»: «οι νόμοι είναι ανίσχυροι, οι  προύχοντες χωρίς εξουσία και η δικαιοσύνη ένα φάντασμα που μάταια θα  αναζητήσει κάποιος στις αίθουσες των δικαστηρίων». Ο  «πόλεμος των φτωχών κατά των  πλουσίων» είχε ξεσπάσει…». 

 Η επανάσταση των χωρικών  κλόνισε ολόκληρο το φεουδαρχικό οικοδόμημα. Ο «φεουδαλισμός» βρέθηκε  στο εδώλιο του  κατηγορουμένου ενώπιον της συνέλευσης. Ο Κρουζέ γράφει «η αριστοκρατία έχει πτοηθεί. Ηττήθηκε μαζί με  τον βασιλιά στις 4 Ιουλίου, έχασε  την  υποστήριξη της κοινής γνώμης, εκδιώχθηκε  από τα κτήματά της, τα έχασε όλα ξαφνικά.   Φοβάται επίσης  για την παρουσία  και τη ζωή τους. Πως να μη δεχτεί τη συνθηκολόγηση έστω και έναντι πολλών ανταλλαγμάτων. Το θεμελιώδες είναι να μη τα χάσει όλα.  Τα ίδια ισχύουν και για το κλήρο. Η τρίτη τάξη  εκμεταλλεύεται  την ευκαιρία για να χρησιμοποιήσει την τεράστια λαϊκή δύναμη προς όφελος της αστική  επαναστάσεις, να  εγγράψει αμέσως  στα κείμενα  της, την κατάργηση του φεουδαρχισμού και την αποκατάσταση της πολιτικής ισότητας, να πετύχει δηλαδή  και τους δυο συγχρόνως  σκοπούς, την  ισότητα μεταξύ των κτηματιών  ευγενών και των κτημάτων της αστικής τάξης καθώς και την ισότητα ευγενών και αστών. Σπουδαίο ρόλο στην επανάσταση θα διαδραματίσουν  οι χωρικοί, που ελπίζουν ότι ο πενιχρός μισθός τους θα βελτιωθεί με την κατάργηση του φεουδαρχισμού. Με  τον τρόπο αυτόν  άλλωστε θα τους καθησυχάσουν.  Αργότερα αν δεν πειθαρχήσουν θα τους  αντιμετωπίσουν με τη βία.

Η επίθεση κατά του φεουδαρχισμού  άρχισε όχι από  την Τρίτη τάξη, αλλά από τους δορυφόρους  των ευγενών κατά τη γνώμη των οποίων έπρεπε να χτυπηθεί η αιτία: ο λαός της υπαίθρου, η μάζα των αγροτικών κοινοτήτων δεν ζήτησε σύνταγμα αλλά την  κατάργηση των έμμεσων φόρων, των εισπραττόμενων από τον βασιλιά και την ελάφρυνση, ή την εξαγορά  των φεουδαλικών δικαιωμάτων. Η λύση λοιπόν  συνιστάτε προς στιγμή στην κατάργηση των  φορολογικών και των φεουδαρχικών δικαιωμάτων.

Η  ουσία ήταν ότι δεν νοούνται δικαιώματα του  ανθρώπου  χωρίς φεουδαρχικά δικαιώματα, τα οποία «είναι πραγματική ιδιοκτησία και κάθε  ιδιοκτησία είναι απαραβίαστη.»  Και ύστερα  από αυτά τονίστηκε  επίσης: «Ας μη χάνουμε ούτε μια στιγμή. Αργοπορία μιας ημέρας μπορεί να μας  φέρει μπροστά σε εκπλήξεις . Θέλετε να δώσετε νόμους σε μια ερημωμένη  Γαλλία;».

Τότε άρχισε  η «μεγάλη των παραιτήσεων και η θεαματική κατάρρευση, μέσα σε μια νύχτα του παλιού συστήματος». Η συνέλευση πριν  εγκαταλείψει την αίθουσα  στις 2 μετά τα  μεσάνυχτα  ανακεφαλαίωσε και καταχώρησε  στα πρακτικά τις 15 σημαντικές αποφάσεις  τις οποίες  έλαβε και έδωσε  συγκεκριμένη μορφή σε επόμενες συνεδριάσεις της.  Βασικά  βρισκόταν τα 6 άρθρα  τα σχετικά με το φεουδαλικό σύστημα, που  περιλάμβαναν τις καταργήσεις και  αντικαταστάσεις: κατάργηση της δουλοπαροικίας, της δικαστικής εξουσίας της αριστοκρατίας  του δικαιώματος να αποτελεί  κλειστή τάξη, εξαγορά  των φεουδαλικά  δικαιώματα, την αντικατάσταση της δεκάτης – η οποία στην  πραγματικότητα έμοιαζε με φεουδαλική σταθερή  πρόσοδο με φόρο σε χρήματα που μπορούσε  κι’ αυτός να εξαγοραστεί.

«Η νύχτα της 4ης Αυγούστου  δημιούργημα  της επανάστασης  των χωρικών μετατρέπεται  έτσι σε νύχτα αντί- φεουδαρχική σε μεγάλη  κατάκτηση του πληθυσμού  της υπαίθρου. Τα πλεονεκτήματα που επιτυγχάνει δεν είναι μικρά. Αλλά ο φεουδαρχισμός εξαφανίζεται τυπικά,   τα κείμενα  που  υπόσχονταν περισσότερα  από όσα δίνουν, ενώ ο πραγματικός, οικονομικός  φεουδαρχισμός εξακολουθεί να υφίσταται. Η αριστοκρατία πολλαπλασίασε τις παραιτήσεις της , αλλά  διατήρησε  το μεγαλύτερο μέρος της κληρονομιάς της».

Για την αστική τάξη τα κέρδη  ήταν σημαντικά. Γα τον αστό, κοινωνικό αντίπαλο της αριστοκρατίας,   επίσημη κατάργηση των πλεονεκτημάτων που αντιπροσώπευε ο φεουδαλισμός Από τότε θα  υπάρχουν κτήματα ευγενών και μη  ευγενών, η δε ισότητα των γαιών την οποία επέτυχαν με  αυτό τον τρόπο, αποτέλεσε  μια από τις  όψεις  της πολιτικής ισότητας. Η  πολιτικάντικη ισότητα συμπληρωνόταν με τη  φορολογική ισότητα. Οι χωρικοί ωφελήθηκαν  και αυτοί από τις καινοτομίες. Πόλεις και επαρχίες που συγκαταλέγονταν μεταξύ των προνομιούχων του παλαιού φορολογικού συστήματος παραιτήθηκαν από τα προνόμια τους. Έτσι  η Γαλλία μεταμορφωνόταν και η νύχτα  της 4ης Αυγούστου, έφερε μια ανανέωση του εθνικού συμβουλίου, αναθεώρηση της  παλιάς αυταρχικής συνθήκης της εποχής των  κατακτήσεων με το εθελούσιο συμβόλαιο  που αντικαθιστούσε την ομόσπονδη μοναρχία με την ίση  και μοναδική ομοσπονδία της νέας Γαλλίας.   

Πολλοί εγκωμίασαν την αλησμόνητη νύχτα της  4ης Αυγούστου 1789 «Και πράγματι – γράφουν οι ιστορικοί – γράφουν: η νύχτα αυτής της ενθουσιώδους και ομόφωνη ανατροπή  κατά την οποία νικητές και ηττημένοι βρίσκονται καθ’ όλα σύμφωνα, φαίνεται από πρώτη άποψη ότι σπάνια επαναλαμβάνεται στην ιστορία.  

Στο βάθος όμως  κανένας δεν χάνει την ψυχραιμία του, κανένας δεν ξεχνάει τα βαθύτερα  συμφέροντα του στη συμβιβαστική αυτορρύθμιση των διαφορών. Πρωταγωνιστές και θεατές  έχουν πλήρη τη συναίσθηση ότι ζουν  μια μνημειώδη στιγμή».

Ωστόσο είναι γεγονός ότι εκείνη τη νύχτα μόνο οι αρχές διακηρύχθηκαν. Έμενε  ακόμη να δώσουν σε αυτές συγκεκριμένη μορφή και στο έργο αυτό αφοσιώθηκε  η συνέλευση επί μια εβδομάδα από  5 έως τις 11ης Αυγούστου. Οι φεουδάρχες που «πλήρωσαν τα έξοδα της νύχτας» διερωτώντο  μήπως μπορούσαν να μετατρέψουν την κατάσταση  υπέρ της τάξης τους. Οι αντιπρόσωποι των  ευγενών δεν θυσίασαν πολύ γρήγορα εκείνο που η ίδια η συνέλευση αναγνώρισε  ως  «ιδιοκτησία». Η συνέλευση επικύρωσε την  απόφαση  της 4ης «με όλες τις αντιφάσεις και τους κινδύνους της» – διατήρησε δηλαδή στην πραγματικότητα τα φεουδαλικά εισοδήματα, αν και δήλωνε ότι καταργεί ολοσχερώς τον φεουδαλισμό». Η  ελευθερωμένη  ύπαιθρος  επιγραμματικά δηλώνει: «Τελικώς το μεγάλο διάστημα  που θέτει σε εφαρμογή τις αποφάσεις οι οποίες  ελήφθησαν τη νύχτα της 4ης ψηφίζεται  στις 11 Αυγούστου. Η αστική τάξη εξοφλήθηκε  μετρητοίς  την πολιτική ισότητα, αλλά ο λαός της υπαίθρου  πληρώθηκε  μακροπρόθεσμα  και με γραμματεία των οποίων κατέλαβε εν μερί της αξίας». 

Το διάταγμα της 11ης Αυγούστου εξέφρασε  μόνο αρχές. Έπρεπε στη συνέχεια να ψηφιστούν οι νόμοι που θα το εφάρμοζαν  και επέφεραν τις  πρακτικές συνέπειες της κατάργησης του  φεουδαλισμού που διεκήρυξε το πρώτο άρθρο. Η εφαρμογή  αυτή όμως έτσι όπως στη συνέχεια μεθοδεύτηκε η σύγκρουση  στην εθνοσυνέλευση ευγενών και χωρικών. Αλλά αυτό είναι ένα άλλο κεφάλαιο. Η επανάσταση των χωρικών είχε  συντέλεση μέσα στα πλαίσια  της  γαλλικής επανάστασης, ήταν ένα καταξιωμένο ιστορικό γεγονός με τη δική του «σφραγίδα»  και υπόσταση. Ο ρόλος των Γάλλων χωρικών ήταν σπουδαίος και δίκαια  μπορεί να γίνει ιδιαίτερη αναφορά σ’ αυτή τη νύχτα της  4ης Αυγούστου 1789. 

________________________________________

Για την Γαλλική επανάσταση η Χάννα Άρεντ  στο βιβλίο της ( Για την Επανάσταση) γράφει: « Από τη Γαλλική επανάσταση  και μετά  ήταν κοινό ερμηνευμένο τον κάθε βίαιο  ξεσηκωμό, επαναστατικά η αντεπαναστατική, με ορολογία μας συνέχισης της κίνησης που ξεκίνησε  αρχικά το 1789, σάμπως οι και οι της ηρεμίας και της αποκατάστασης να ήταν μόνον οι παύσεις στις οποίες  το ρεύμα είχε γίνει υπόγειο για να μαζέψει δυνάμεις και να ξανά ξεσπάσει στην επιφάνεια – το 1830, το 1832, 1848 και το 1871, για να αναφέρουμε  μόνο τις πιο σημαντικές χρονολογίες του 9ου αιώνα. Κάθε φορά, υποστηρικτές και αντίπαλοι των επαναστάσεων αυτών  αντιλαμβανόταν τα συμβάντα ως άμεσα  επακόλουθα του 1789. Και αν είναι αλήθεια , όπως είπε  ο Μαρξ, ότι η Γαλλική Επανάσταση παίχτηκε με  ρωμαϊκές ενδυμασίες, είναι εξίσου αλήθεια ότι η καθεμία  από  τις επόμενες επαναστάσεις, μέχρι και περιλαμβανόμενης της Ρωσικής επανάστασης, παίχτηκε  σύμφωνα  με τους κανόνες και τα συμβάντα που οδήγησαν  από την 14η Ιουλίου στην 9η Θερμιδόρ και την 18η Μπρυμαίρα – ημερομηνίες που τόσο εντυπώθηκαν στη μνήμη του γαλλικού λαού, ώστε ακόμα και σήμερα ταυτίζονται αμέσως από όλους με την πτώση της Βαστίλης, τον θάνατο του Ροβεσπιέρου και την άνοδο το Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Ο όρος  «διαρκής επανάσταση» η ακόμα πιο εύγλωττα  δημιουργήθηκε από τον Προυτόν , όχι στις μέρες μας αλλά στα μέσα του 19ου αιώνα και, μαζί  μ’ αυτόν, η άποψη ότι «ποτέ δεν υπήρξαν» πολλές  διαφορετικές επαναστάσεις, υπάρχει μόνο μια επαναστάτες, η ίδια και διαρκής.      

Related posts

Γιατί η Τουρκία αρνείται την υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο;

iR

Εγκληματική συμμορία πολιτικών απατεώνων

iR

Το ΜέΡΑ25 έχει καλέσει σε παλλαϊκή συστράτευση στη βάση 7 σημείων συνεργασίας

iR

Leave a Comment

iReporter