Η λέξη και το γράμμα «Η γλώσσα είναι η κρυπτομνησία του γένους»

0
145

Του Κώστα Παπαθεοδώρου

«Μας παίρνουν τις λέξεις, μας αλλάζουν τις έννοιες, μας αλλοιώνουν τα ονόματα» ήταν το δηκτικό σχόλιο του Ορέστη που απορρίπτει ασυζητητί τη δική μου κοινότυπη παρατήρηση ότι η γλώσσα είναι ζωντανός οργανισμός και εξελίσσεται ενσωματώνοντας  νέους προσδιορισμούς, περιγράφοντας καινούργιους μηχανισμούς ή αφήνοντας πίσω ξεπερασμένες διαδικασίες.

Είμαστε στην αρχή της σύστασης της νεοελληνικής ταυτότητας και στον αναστοχασμό της γλώσσας και της παιδείας. Η γλώσσα κατά τη διάρκεια της μακραίωνης κατοχής των Τούρκων ήταν το διαυγέστερο στοιχείο της εθνικής ταυτότητας καθώς δεν αρκούσε μόνον η πνευματική αίγλη. «Έλληνες εσμέν ως η γλώσσα και η πάτριος παιδεία δηλώνουν» έγραψε στον Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Μανουήλ, (από τους πιο αξιόλογους της δυναστείας των Παλαιολόγων), ο Πλήθων Γεμιστός φιλόσοφος  που αναγκάστηκε να καταφύγει  στο Δεσποτάτο του Μυστρά ένεκα των απηνών  διωγμών από το Ιερατείο του Πατριαρχίου και ασχολήθηκε με το έργο του Πλάτωνα. Βασική συνιστώσα της ιδεολογίας του Γεμιστού ήταν η ανάγκη το Θεοκρατικό Βυζάντιο να αντικατασταθεί από ένα νέο κράτος με κύριο ενοποιητικό στοιχείο του τον Ελληνικό εθνισμό και την κοινή Ελληνική καταγωγή. Οι περισσότεροι μαθητές του κατέφυγαν στην Ιταλία όπου συνέβαλαν σημαντικά στην λεγόμενη Αναγέννηση.

«Η γλώσσα είναι η κρυπτομνησία του γένους» επιμένει ο Ορέστης δίνοντάς μου της εντύπωση ότι αφήνει να αιωρείται μια αύρα  συνωμοτισμού για τον αφανισμό του… ανάδελφου έθνους!

Όχι, επιμένει. Χάνουμε τις σταθερές μας. Και αυτό- σκόπιμο ή άσκοπο- είναι επικίνδυνο  και πάντως αποπροσανατολιστικό. Και δεν μιλά μόνο για την απαλοιφή αρκτικόλεξων όπως ΟΤΕ, ΔΕΗ, ΕΡΤ, ΕΥΔΑΠ, ΙΚΑ, ΟΠΑΠ και πολλά άλλα που εξαφανίζονται σαν τα γραπτά της συμπαθητικής  μελάνης, της οποίας τα γράμματά γίνονται  αόρατα. Αναφέρεται και σε έννοιες φορτισμένες όπως λόγου χάρη Νομαρχία, Κοινότητα που αντικαταστάθηκαν από τους  απρόσωπους και πληκτικούς επιθετικούς προσδιορισμούς όπως:  Περιφερειακή Ενότητα,  Δημοτικό Διαμέρισμα…

Πως είναι δυνατόν κάποιος υπουργός ή εν γένει αξιωματούχος να αποτολμά τέτοιους γλωσσικούς βανδαλισμούς δίχως να υπάρχει αντίδραση τουλάχιστον μέλη της ακαδημαϊκής… κοινότητας. Η Νομαρχία καθιερώθηκε ήδη από το 1833 ,με την τότε διοικητική μεταρρύθμιση και η ελληνική επικράτεια  χωρίσθηκε σε δέκα νομούς – νομαρχίες και 47 επαρχίες.

Με τον τίτλο «Ελληνική Νομαρχία» δημοσιεύτηκε το κορυφαίο λόγιο έργο του ελληνικού προεπαναστατικού διαφωτισμού που συνέγραψε ο «Ανώνυμος ο Έλλην».  Πρόκειται για ένα έργο κειμήλιο σκέψης και εθνικής αφύπνισης, εθνεγερτικού χαρακτήρα που εκδόθηκε στην Ιταλία το 1806.  Αφιερωμένο στον Ρήγα Βελεστινλή  το πρώτο κεφάλαιο αποτελεί έναν ύμνο προς την «ιερά ελευθερία», ενώ στη συνέχεια καυτηριάζει έντονα την τυραννία, την κοινωνική ανισότητα, το χρήμα, την κατάσταση του υπόδουλου ελληνικού έθνους, τους προύχοντες και το ιερατείο της εποχής, προβάλλοντας τέλος την αναγκαιότητα της εκπαίδευσης προς αποφυγή  της ξενοδουλείας.

Μαζί με τη Νομαρχία χάνεται και η έννοια της Κοινότητας. Η μήτρα της νεοελληνικής πολιτείας. Αν και θεσπίστηκε το 1912 ως οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης η κοινότητα ανήκει στις πλέον παραδοσιακές μορφές κοινωνικής οργάνωσης. Για παράδειγμα στη  διάρκεια της τουρκοκρατίας η Κοινότητα ήταν το στημόνι και το υφάδι της συνοχής και της σύμπνοιας, στοιχεία αναγκαία  για τη βιολογική, οικονομική και πολιτισμική επιβίωση του γένους.

Όταν με ρωτούν από πού είμαι πώς να απαντήσω ότι κατάγομαι από την περιφερειακή ενότητα της Άρτας  και το δημοτικό Διαμέρισμα της Ράχης;

Το ερώτημα άρα και η απάντηση του Ορέστη έχει και μια δόση αν όχι υπαρξισμού τουλάχιστον υπαρξιακής αγωνίας.

Τα υπόλοιπα περί του ΕΟΠΠΥΥ, του ΠΕΔΥ, του ΤΟΜΜΥ ούτε και οι νονοί τους δεν τα θυμούνται. Για την ακρίβεια του ρεπορτάζ να αναφέρω ότι είναι δομές του Εθνικού Συστήματος Υγείας που όμως  ελάχιστοι τις θυμούνται. Ρώτησα αρκετούς και μόνον ένας απάντησε ότι γνωρίζει τις συγκεκριμένες δομές γιατί κατά τύχη ήταν… γιατρός. Οι νεότεροι σε ηλικία μου απαντούσαν ότι ΤΟΜΜΥ είναι ο Άγγλος Θωμάς και ένας από αυτούς μου είπε ότι είναι ο παρτενέρ του Τζέρι στην ομώνυμη σειρά κινουμένων σχεδίων.

Να καταλήξω λέγοντας ότι «η Ελλάδα είναι πνεύμα και όχι αίμα» και άρα το «ανάδελφον έθνος» είναι ιστορικά ανακριβές και πάντως… δήλωση ανασφάλειας. Το «ανήκειν» είναι το πρόβλημα που ταλανίζει τον σύγχρονο Έλληνα. Όπως- ορθά νομίζω- αποφαίνεται  η Αρβελέρ,  παρά την πεποίθηση ανωτερότητας, ο Έλληνας δεν παύει να υιοθετεί οτιδήποτε προέρχεται από το εξωτερικό γιατί κατατρύχεται από συναισθήματα ανασφάλειας που τον κάνουν επιρρεπή σε μιμητισμούς ηθών ξενόφερτων μέχρι άκριτης ξενομανίας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μίμηση των λεγόμενων δυτικών κοινωνιών. Αποτελεσματική ασπίδα είναι μόνο η προσήλωση στην ελληνική γραμματεία.

Σε αντίθετη περίπτωση, ο Ορέστης είναι βέβαιος ότι σε λίγα χρόνια η Ελλάδα από χώρα θα μετεξελιχθεί σε …  χώρο!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here