Η ενεργειακή βόμβα της Ελλάδας

0
133

Του Κώστα Παπαθεοδώρου

Η Ελλάδα πρέπει να αδράξει την ευκαιρία για να τοποθετηθεί στρατηγικά στο επίκεντρο της εν εξελίξει διαδικασίας για την ενεργειακή ολοκλήρωση της Ευρώπης. Αλλά πέραν του ρόλου της ως «γέφυρα» οφείλει να αξιοποιήσει τα και τα δικά της κοιτάσματα που βρίσκονται στην ανατολική Μεσόγειο και το Ιόνιο.

Διανύουμε μια ιστορική φάση της αναδιάρθρωσης των ενεργειακών ζωνών και δομών και σε αυτή ακριβώς τη συγκυρία πρέπει να τεθούν οι στόχοι, οι διαδικασίες και ο (ανα)προσανατολισμός της χώρας.

Η νοτιοανατολική Μεσόγειος- όπως και το πολύφερνο Ιόνιο- αποτελούν οιονεί δεξαμενές ενεργειακών κοιτασμάτων που προστίθενται στα νέα πεδία τα οποία αναδείχθηκαν τα τελευταία χρόνια, αδυνατίζοντας το ρόλο και τη σημασία της Αραβικής Χερσονήσου και άρα της κατεστημένης αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής η οποία όχι μόνο αναπροσαρμόζεται αλλά αλλάζει κατεύθυνση και προτεραιότητες.

Οι ΗΠΑ που πλέον στρέφονται με ένταση σε νέες και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και έχοντας ανακαλύψει μεγάλα σχιστολιθικά κοιτάσματα υδρογονανθράκων στο έδαφός τους, εξακολουθούν να ενδιαφέρονται ζωηρά για τα νέα ενεργειακά κοιτάσματα καθώς μέσω αυτών ασκούν οικονομική και εξωτερική πολιτική έναντι συμμάχων και αντιπάλων.

Σύμμαχοι είναι τα κράτη μέλη της Ε.Ε. και αντίπαλοι, προφανώς, η Ρωσία αλλά και η Κίνα, η Ινδία, το Ιράν και μένει να ξεκαθαρίσει το ζήτημα της Τουρκίας που ότι και αν λέγεται δημοσίως, ακόμη δεν έχει κλείσει για τους Αμερικανούς.

Μπορεί ο Ερντογάν να κομπορρημονεί ότι θα αγοράσει «απαγορευμένα» οπλικά συστήματα από τη Ρωσία, όμως τα γεράκια της Ουάσιγκτον έπαψαν- ειδικά τον τελευταίο καιρό -να ταυτίζουν την τύχη της Τουρκίας με το μέλλον του σημερινού ηγέτη της.

Στο πλαίσιο των νέων ενεργειακών ζωνών η νοτιοανατολική Μεσόγειος και οι χώρες που διαθέτουν κοιτάσματα (Ισραήλ, Αίγυπτος, Κυπριακή Δημοκρατία, Ελλάδα) αποκτούν κομβικό ρόλο και επίκεντρο του κόμβου αναδεικνύεται ο ελλαδικός χώρος. Για παράδειγμα στην Κυπριακή Δημοκρατία οι Γάλλοι αποφάσισαν να αναβαθμίζουν τις στρατιωτικές βάσεις τους, οι Αμερικανοί να επεκτείνουν τις συμφωνίες εξορύξεων και το Ισραήλ να κατασκευάσει -για λόγους ασφάλειας όχι στο ευπρόσβλητο έδαφός του αλλά στο νησί- σταθμό υγροποίησης του αερίου.

Τα οικονομικά οφέλη από τις εξορύξεις είναι μεγάλα αλλά το παιχνίδι είναι δυναμικότερο και συνθετότερο. Μια ματιά στο μελλοντικό χάρτη της Ελλάδας με τις πλατφόρμες εξόρυξης υδρογονανθράκων και τους αγωγούς μεταφοράς ενέργειας από τη νοτιοανατολική Μεσόγειο προς την ελλειμματική Ευρώπη, καταδεικνύει τη σημασία και τον δυνάμει ρόλο του Ελλαδικού χώρου.

Για το λόγο αυτό εξάλλου στην ανατολική Μεσόγειο αυτό το διάστημα, εξελίσσεται η μεγαλύτερη ανακατανομή σφαιρών και ρόλων επιρροής και ισχύος σε παγκόσμια κλίμακα και προφανώς όχι μόνο σε σχέση με τα ενεργειακά. Αυτός εξάλλου είναι και ο λόγος που πιθανόν οι ΗΠΑ δεν έχουν εγκαταλείψει ακόμη την (επίσης) μεγάλης γεωπολιτικής σημασίας Τουρκία.

Οι διευθετήσεις στα Βαλκάνια φαίνεται ότι συνδέονται με την ανατολική Μεσόγειο και αυτό είναι ένα σημείο και μια αφετηρία για τη διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής. Σήμερα- περισσότερο από ποτέ- είμαστε συνδεδεμένοι στο άρμα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Θα αποφύγω και για λόγους ιδεολογικούς να θέσω το αυτονόητο ερώτημα: καλώς ή κακώς.

Ας το παραμερίσουμε συγκυριακά και ας αναρωτηθούμε ότι αφού ακολουθούμε τους Αμερικανούς γιατί δεν έχουμε θέσει αυτή τη σχέση στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης στρατηγικής συνεργασίας με σαφή, απτά και διαχρονικά οφέλη και για τις δύο πλευρές.

Δεν αρκεί και δεν εξυπηρετεί εθνικούς στόχους η μετατροπή της χώρας σε προτεκτοράτο χωρίς τουλάχιστον εδαφικές και οικονομικές διασφαλίσεις.

Αλλά η άρθρωση εθνικής στρατηγικής απαιτεί γνώση και δύναμη. Και για το λόγο αυτό δεν υπάρχει ούτε και εθνική μήτε και στρατηγική.

Ωστόσο και όσο οι έρευνες προχωρούν και ο Σουλτάνος πιέζεται από τα ανατολικά (όπου κομμάτι της Συρίας απέσπασε μήτε και αποτροπή κουρδικού κράτους διασφάλισε) η Τουρκία προβάλλει το δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας» επιχειρώντας κατά την πάγια τακτική της να αμφισβητήσει και στη συνέχεια να διεκδικήσει κομμάτια από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο.

Και προφανώς για τους Αμερικανούς που ακόμη δεν έχουν δεσμευτεί με ρητές συμφωνίες έναντι της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν είναι απίθανο να επιχειρήσουν να βάλουν από την πίσω πόρτα και τους Τούρκους στο παιχνίδι.

Το νεοτουρκικό δόγμα της γαλάζιας πατρίδας είναι μια προσπάθεια του Ερντογάν να αντιρροπήσει απώλειες στην ανατολή αλλά και να ενισχύσει οικονομικά και γεωστρατηγικά τη «δύστροπη» Τουρκία της οποίας ο ρόλος υποβαθμίζεται έναντι της «πειθαρχημένης» Ελλάδας.

Η ένταση της τουρκικής επιθετικότητας στο Αιγαίο και η αμφιθυμία του προέδρου Τραμπ σχετικά με τη Συρία πιθανόν να αποτελούν εκφάνσεις μιας ευρύτερης γεωπολιτικής μετάλλαξης στο πλαίσιο της αντικατάστασης του κυριαρχούμενου από τις Ηνωμένες Πολιτείες μονοπολικού διεθνούς συστήματος. Η Ρωσία αποτελεί και πάλι υπερδύναμη και η συνεργασία μεταξύ Τραμπ και Πουτιν είναι ίσως αναγκαία για την αντιμετώπιση της επελαύνουσας Κίνας και της Ινδίας στη συνέχεια.

Μέσα σε αυτόν τον νέο αναδυόμενο κόσμο, ο Ερντογάν διεκδικεί για την Τουρκία ρόλο αυτόνομου πόλου περιφερειακής εμβέλειας. Η επιλογή του εκτός από μεγάλη στρατηγική σημασία έχει και πρακτική διάσταση καθώς το όραμα ή έστω η παραίσθηση της Τουρκίας των 750 χιλ τ.χ τον βοηθάει να ξεπεράσει τα εσωτερικά του προβλήματα.

Και Τουρκία χωρίς Αιγαίο και ενεργειακούς πόρους δεν νοείται. Συνεπώς στο ταραγμένο μυαλό του Ερντογάν η Τουρκία είναι «αναγκασμένη» να ακολουθήσει επιθετική πολιτική έναντι της Ελλάδας, επιδιώκοντας τον γεωπολιτικό ακρωτηριασμό της.

Στο σημερινό διεθνές σύστημα, ανοίγουν προοπτικές για νέες δυνάμεις και μια εξ αυτών φιλοδοξεί να είναι η Τουρκία. Αρχικά, ως φαίνεται, έχει επιλέξει σχετικά ήπια διεκδίκηση αλλά αυτό δε σημαίνει και νηνεμία στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αντιθέτως, οι πιέσεις θα συνεχιστούν. Για την ακρίβεια ενδέχεται να ενταθούν με την αξιοποίηση μιας νέας φιλοσοφίας προβολής ισχύος.

Όπως εκτιμά ο Κώστας Γρίβας (αναπληρωτής καθηγητής στη Σχολή Ευελπίδων) αυτός ο συνδυασμός άμεσων πιέσεων, απειλών για «αμυντική» πολεμική δράση, ψυχολογικής βίας, αυθαίρετων αναγνώσεων του διεθνούς δικαίου και παραχωρήσεων διαλειμμάτων νηνεμίας, αναμένεται να είναι η στρατηγική της Άγκυρας για το ορατό χρονικό διάστημα, έως ότου κρίνει ότι είναι έτοιμη ώστε να περάσει την πολιτική αμφισβήτησης της γεωπολιτικής υπόστασης της Ελλάδας στο επόμενο στάδιο. Και τότε η Ελλάδα θα πρέπει να επιλέξει. Ή γεωπολιτικό ακρωτηριασμό ή καταφυγή σε πολεμική αντιπαράθεση υπό δυσμενείς όρους. Και για να αποφύγουμε να βρεθούμε ενώπιον αυτού του διλήμματος θα πρέπει να προετοιμαστούμε και να οικοδομήσουμε μια ρεαλιστική και μακρόπνοη αποτρεπτική στρατηγική έναντι της Άγκυρας.

Συνεπώς, απαιτείται η διατύπωση εθνικής στρατηγικής και η σύναψη ισχυρής και μακρόχρονης γεωστρατηγικής συμμαχίας με τις ΗΠΑ αλλά και η ενίσχυση του ρόλου της χώρας διεθνώς με την ανάδειξη των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της. Γιατί οι ισχυροί τα γνωρίζουν. Απλώς δεν είναι σίγουροι ότι τα ξέρουμε και εμείς και είμαστε σε θέση να τα αξιοποιήσουμε!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here