Οι Χριστουγεννιάτικες γιορτές ας μας ενώσουν

0
104

Γράφει ο Χρήστος Η. Χαλαζιάς

Η γέννηση του Χριστού που με την παρουσία του άνοιξε μια καίρια τομή μέσα στην ιστορία των ανθρώπων, υπήρξε το αγαπημένο θέμα της λαϊκής και θρησκευτικής ποίησης.

Στη Βυζαντινή εποχή κοσμικοί και κληρικοί ανέπτυξαν πολύ την θρησκευτική υμνολογία.

Ο πρώτος που ανέβασε στην κορυφή την βυζαντινή ποίηση των ύμνων και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να είναι θεωρητικά ο αληθινός ποιητής για τον πλούτο, των υψηλών εννοιών και τη δραματική δύναμη είναι αναμφισβήτητα ο Ρωμανός ο μελωδός.

Οι περισσότεροι από τους άλλους υμνογράφους δεν μας συγκινούν σήμερα γιατί οι στίχοι τους δεν εμπνέονται από καλαισθητικές τάσεις ή από βαθύτερες προσωπικές συγκινήσεις. Ο Ρωμανός ο μελωδός φρόντισε τα στοιχεία της ποίησης του να πηγάζει από τη λαϊκή ευαισθησία, και τη βαθειά θρησκευτική του συνείδηση με το λαμπρό προοίμιο του ύμνου του στη γέννηση του Χριστού, χάριζε στον αναγνώστη την αισθητική χαρά.

Μετά από την εποχή του Ρωμανού του μελωδού οι ποιητές – υμνογράφοι, χρησιμοποίησαν τη λαϊκή γλώσσα, αλλά παραμέλησαν συστηματικά τη θρησκευτική επιρροή. Στην Ευρώπη η παρόμοια ποίηση ήταν πλούσια και αυτό συνέβαινε γιατί έπρεπε και ο λαός να έχει τα θρησκευτικά του ποιήματα, στη γλώσσα που μιλούσαν, αφού μέχρι τότε η θρησκευτική ποίηση ήταν όλη γραμμένη στη λατινική γλώσσα και δεν γινόταν κατανοητή.

Στη Δύση δημιουργούνται τότε ωραιότατα ποιήματα που πηγάζουν από άδολη τέχνη κι’ αληθινή εσωτερική συγκίνηση με το αριστούργημα του 13ου αιώνα το «Stabat mater» Ιταλού ποιητή, όπου δεν μιλάει το δόγμα, αλλά όλη η ανθρωπότητα με τη θλίψη της πονεμένης μητέρας.

Η πρώτη αξιόλογη παρουσία της άδολης πίστης στην ποίηση μας αρχίζει το 1708 με τα «άνθη ευλαβείας».

Η δημοτική μας ποίηση, έχει άλλη τεχνοτροπία, άλλο σύνδεσμο με την αρχαία ελληνική ποίηση. Ο λαός στα Δημοτικά του τραγούδια δεν τραγουδά με τον τρόπο που υμνούν το Θεό οι άγιοι, κλείνει μέσα σ’ αυτά τις καθημερινές χαρές και λύπες, τις μικρές καθημερινές φροντίδες του. Άλλωστε η δημοτική ποίηση ακολουθεί κατά κάποιο τρόπο την αρχαία , που μερικές βασικές ιδέες της εξακολουθούν να υπάρχουν και σήμερα ως τεχνοτροπία στη σύνδεση του λαϊκού ποιήματος.

Έτσι τα μόνα δημοτικά τραγούδια με θέμα τους τη γέννηση του Χριστού είναι τα Κάλαντα που είναι περισσότερο τυπικά θρησκευτικά ποιήματα και όπου το χριστιανικό αίσθημα είναι μάλλον εξωτερικό και ο λαογράφος Καλλιγερόπουλος γράφει: « Τα κάλαντα ή κάλανδα αυτά όπως και τα άλλα θρησκευτικά και εθιμοτυπικά άσματα, εκκαλούντο υπό των ωρισμένας ημέρας του έτους υπό ομίλων παίδων οίτινες περιφέροντο από θύρας εις θύραν προς συλλογήν φιλοδωρημάτων εις είδος ή κέρματα…».

Ο πρώτος μελετητής των δημοτικών τραγουδιών μας Φοριέλ γράφει: « …τα άσματα αυτά τα οποία δεν μπορούν να θεωρηθούν και σαν καθαρά δημοτικά προϊόντα και τα οποία έχουν στενή συγγένεια με την αρχαία λατρεία ή αρχαία έθιμα, δεν έχουν μόνο όμοιο θέμα προς τα αντίστοιχα αρχαία, αλλά έχουν ομοιότητα στη σύνθεση, το χαρακτήρα και την ουσία των εκφρασμένων συναισθημάτων και εννοιών. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα τα εγκώμια επιδαψιλεύονται προς ον επιβάλλεται η αίτηση και αυταί φιλικαί εύχαι υπέρ ευημερίας του οίκου. Και να εις τα αρχαία άσματα η διαπίστωση των επαίνων και των ευχών έχει μείζον χάριν, φυσικότητας και απλότητας των σημερινών όμως δύναται ίσως να κριθεί ως ζωηρότερος, τρυφερότερος και πρωτοτυπώτερος».

Όλοι μας σχεδόν ξεχάσαμε το τι γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα. Αυτού που γεννήθηκε στη φάτνη, για να φέρει στον κόσμο την αγάπη. Και αυτή την αγάπη ο σημερινός άνθρωπος την «ξέχασε». Και δεν είναι μόνο η λιτότητα, οι πόλεμοι, η φτωχοποίηση, η φρίκη των μεταναστών , που τα τηλεοπτικά κανάλια φέρνουν καθημερινά μέσα στο σπίτι μας. Είναι η ατομική εσωστρέφεια του «ατομικισμού» που δημιουργεί η παγκοσμιοποίηση και ο μιμητισμός. Η εσωστρέφεια που «διδάσκεται» καθημερινά με τις διαφημίσεις που «θεοποιούν» τον καταναλωτισμό.

Ας σκεφτούμε για λίγο και θα καταλάβουμε ότι όλοι μας ακόμη και οι διανοούμενοι έχουν «εμπλακεί» σε ένα τεράστιο «δίχτυ» και είμαστε «μαριονέττες» σ’ ένα αγώνα επιβίωσης, αδιαφορώντας για το διπλανό μας. Και αυτό δεν συνέβη μόνο στον μιμητισμό ενός ευρωπαϊσμού αλλά και στην παγκόσμια οικονομία και άλλων «-ισμών». Γιατί τόσο ο «νεοφιλελευθερισμός» όσο και οι άλλοι έβαλαν την οικονομία πάνω από τον άνθρωπο.

Οι γιορτές αυτές είναι αφορμή να ξανασκεφτούμε ότι μπορούμε να ανατρέψουμε αυτή τη φιλοσοφία διατηρώντας την παραδοσιακή ιστορική πολιτιστική ταυτότητα μας, μέσα από τις παραδόσεις μας για να μην γίνουμε «μαζάνθρωποι».

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here