Το κράτος πρόνοιας στην εποχή του Ησίοδου και Σόλωνα

0
166

Γράφει ο Χρήστος Δημητρίου

Ο Ησίοδος, έζησε σε μια μεταβατική περίοδο (850 – 700π.Χ), όπου ο νομαδικός βίος εγκαταλείπεται και η ανθρώπινη κοινωνία περνά, από την  Ομηρική εποχή, που χαρακτηρίζεται ως ηρωική, στην εποχή του σιδήρου και  της μόνιμης εγκατάστασης των πολιτών σε περιοχές. Εποχή  φτώχειας , υπερπληθυσμού. Κρίσης παραδοσιακών συνηθειών, έντονου ανταγωνισμού  και σκληρής δουλειάς. Είναι φυσικό τα έργα του Ησίοδου να φέρνουν τη σφραγίδα της εποχής του. Το σημαντικότερο έργο του είναι τα «Έργα και Ημέραι» (εκδόσεις Πάπυρος και Κάκτος). Θεωρείται  και είναι το πρώτο  εγχειρίδιο οικονομικής ανάλυσης. Στο βιβλίο  του, αναλύονται κατά αξιόλογο  τρόπο τα στοιχεία που καθορίζουν τον πυρήνα  του οικονομικού λογισμού.

Είναι το πρώτο έργο που περιγράφεται η προβληματική  της μετάβασης από την νομαδική στην εγκατεστημένη ζωή και των οικονομικών σταδίων, δηλαδή στην εποχή του χρυσού, χαλκού, και σιδήρου. Οικονομικά  στάδια τα οποία, με κάποιες παραλλαγές, υιοθέτησαν πολλοί σύγχρονοι  οικονομολόγοι. Στο «Έργα και Ημέραι» η εργασία εμφανίζεται ως τρόπος ζωής και είναι αναγκαίο μέσο επιβίωσης μετά την  εγκατάλειψη της νομαδικής ζωής. Η λογική αξιοποίηση  του χρόνου, η εξασφάλιση της τάξης, ο έντιμος ανταγωνισμός και η άμιλλά  βελτιώνουν την παραγωγικότητα και μειώνουν το κόστος. Στους στίχους του Ησίοδου περί ανταγωνισμού γίνεται διάκριση ανάμεσα στον  ανταγωνισμό και την άμιλλα  την οποία ανέλυσαν  στη σύγχρονη εποχή ο Ν. Σ. Τσόνσον και ο Β. Μαράμε. Στον τομέα της ανάπτυξης ο Ησίοδος προβάλλει τις ακόλουθες βασικές  αρχές, τις οποίες υιοθέτησε ο Άντμ Σμιθ: τάξη και αρμονία στην κοινωνία, σκληρή εργασία προωθούμενη από τον  ανταγωνισμό. Εκτός  αυτού ο Ησίοδος εισάγει  στους συλλογισμούς του, το ρόλο της τεχνικής.

Το ουσιώδες γνώρισμα της φιλοσοφίας του Ησίοδου  είναι κατά  τον Β. Φραγκλίνο  γνωστό οικονομολόγο, η οργάνωση της εργασίας σε ορθολογική βάση. Τα «Έργα και Ημέραι» είναι το πρώτο βιβλίο  που θεμελιώνει το καπιταλιστικό πνεύμα, όταν  γράφει για το  χρόνο και την χρησιμοποίησή του.

Μεγάλη είναι η προσφορά του Σόλωνα  στην Οικονομική  επιστήμη και στην οικονομική πρακτική. Ο Σόλων (639 – 559π.Χ) ποιητής, φιλόσοφος, νομοθέτης και πολιτικός, έζησε σε μια εποχή που  σηματοδοτείται από έντονες  κοινωνικό – οικονομικές αλλαγές, δηλαδή μετάβαση από τη γεωργία προς νέους παραγωγικούς κλάδους, όπως το εμπόριο, η βιομηχανία και οι τέχνες. Ήταν κατά συνέπεια, φυσικό να αναδειχθούν με τις αλλαγές αυτές και νέες κοινωνικές τάξεις. Έτσι βλέπουμε πως οι παραπάνω  αλλαγές μείωσαν την τάξη των ευγενών και ανέδειξαν τη  μεσαία τάξη. Ήταν επόμενο, ο Σόλων, να επηρεαστεί από  τη νέα, όπως  διαμορφώθηκε  κατάσταση και το έργο του  να απηχεί την εποχή του.

Θεμελιώδους σημασίας, κατά το  Σόλωνα, για την οικονομική πρακτική είναι η με κάθε τρόπο και μέσο ενεργοποίηση του πολίτη με την παροχή, ιδιαιτέρων κινήτρων και αναγνώρισης δικαιωμάτων ώστε να  συμμετέχει ενεργά στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της πόλης.

Η παραπάνω άποψη σήμερα θεωρείται ο πρωταρχικός παράγοντας για την οικονομική μεγέθυνση και ανάπτυξη, όπως, ιδιαίτερα τονίζεται από  τους οικονομολόγους που ασχολούνται με τις  αναπτυξιακές μεθόδους, όπως ο Μάκλαντ, ο Χέγκεν, ο Κούζνετ, ο Λεβί κ.α

Ο Σόλων ενίσχυσε τη χρηματοδότηση της  οικονομίας. Απελευθέρωσε το επιτόκιο, νομιμοποίησε τον χρυσό και  με τα μέτρα αυτά τόνωσε τη ζήτηση που παρουσίαζε πτώση. Δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί πως με τα μέτρα του αυτά ήταν ο πρόδρομος του Κέυνς, όσον αφορά  στην πολιτική  απασχόληση. Η μεγάλη, κατά τη γνώμη μου, προσφορά του  Σόλωνα, είναι οι ιδέες του περί ισχυρής μεσαίας τάξης. Σήμερα που βρισκόμαστε στον κυκλώνα κοινωνικό – οικονομικών πολιτικών αλλαγών, αυτή η αρχή και φιλοσοφία θα έπρεπε να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Αυτή η αρχή δυστυχώς, αγνοείται συρρικνώνουν την μεσαία τάξη με απρόβλεπτες κοινωνικές –  οικονομικές  συνέπειες.

Η μεγάλη προσφορά του Σόλωνα είναι ότι προσπάθησε να εναρμονίσει την ηθική με την πολιτική και την οικονομία και γενικότερα τη σκέψη με την πράξη.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here