Το «βαθύ κράτος» κυβερνά την Τουρκία

0
188

Γράφει ο Χρήστος Η. Χαλαζιάς

Η διαμάχη μεταξύ κεμαλιστών και ισλαμιστών συνεχίζεται στο παρασκήνιο για την πολιτειακή αλλαγή που προσπαθεί να δημιουργήσει ο Ταγίπ Ερντογάν, έχοντας, όμως και ομάδα ισλαμιστών (Γκιουλέν) που αντιδρούν στα σχέδια του να μετατρέψει το κοσμικό κράτος σε θεοκρατικό.

Από την ίδρυση της, η τουρκική Δημοκρατία και ο στρατός παρουσιάζεται ως η μοναδική δύναμη περιφρούρησης της κοσμικής δημοκρατίας που έχτισε ο Μουσταφά (ο επιλεγμένος) Κεμάλ (ο τέλειος) Ατατούρκ (ο πατέρας της Τουρκίας), μέσα από την απαγόρευση της λειτουργία των πολιτικών κομμάτων.

Εδώ και δεκαετίες ο στρατός κατάφερνε να ελέγχει άμεσα κάθε πολιτική ηγεσία, ανεξάρτητα από την κομματική παράταξη και να επεμβαίνει αποφασιστικά κάθε φορά που η πολιτική ηγεσία εξέφραζε απόψεις που θεωρούνταν επικίνδυνες για την κρατούσα πολιτική άποψη ή κάθε φορά που η πολιτική που ασκούσαν δεν ήταν επιθυμητή – από τη δεκαετία του 1960 ο στρατός με τέσσερα πραξικοπήματα ανέτρεψε τις εκλεγμένες κυβερνήσεις και δυο φορές απαγόρευσε τη δράση των ισλαμικών κομμάτων.

Η στρατιωτική ηγεσία φρόντιζε η πολιτική εξουσία να εκπροσωπείται από πολιτικούς ή παρατάξεις που να συμφωνούν απόλυτα σε ένα βασικό σχέδιο , στόχος του οποίου ήταν από τη μια ο αποκλεισμός του ισλαμισμού και του κομμουνισμού και από την άλλη περί των αποκαλούμενων εθνικών θεμάτων.

Στη βάση αυτή , η στρατιωτική και πολιτική ηγεσία αποτελούσαν τον πυρήνα αυτού που ονομάστηκε κεμαλικό καθεστώς – η βαθύ κράτος – που κυριάρχησε για πολλά χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό το 1997 ο στρατός ανέτρεψε «πραξικοπηματικά» την πρώτη ισλαμική κυβέρνηση του Νετζμενίν Ερμπακάν. Το Εθνικό Συμβούλιο (που αποτελείτο κυρίως από στρατιωτικούς) θα επιβάλει μια σειρά νέων νόμων εναντία στο πολιτικό Ισλάμ και απαγόρευσε τη λειτουργία του Κόμματος της Ευημερίας και θα στερήσουν από τον Ερμπακάν τα πολιτικά του δικαιώματα για πέντε χρόνια.

Η κατά καιρούς απαγορεύσεις των Ισλαμικών κομμάτων είχαν παροδικά αποτελέσματα. Τα περισσότερα μέλη του ενός κόμματος αυτομάτως μεταφέρονταν στο νέο, περιορίζοντας έτσι τη μείωση της δύναμης των ισλαμιστών στο τουρκικό πολιτικό σύστημα.

Τα συχνά σκάνδαλα, η κακοδιαχείριση από τα κόμματα της κεμαλικής πλευράς, θα δημιουργήσουν κύματα δυσαρέσκειας – ειδικά στις ανατολικές επαρχίες της Τουρκίας – που στρέφονται προς τα ισλαμικά κόμματα.

Οι εξελίξεις αυτές οδηγήσουν στην ίδρυση από τους Ερντογάν και Γκιούλ του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, το οποίο θα κερδίσει της εκλογές του 2002. Ο τελευταίος θα αναλάβει την πρωθυπουργία για ένα χρόνο, καθώς ο Ερντογάν είχε στερηθεί των πολιτικών του δικαιωμάτων το 1998 εξαιτίας ενός ποιήματος που είχε γράψει υπέρ του Ισλάμ.

Στις εκλογές του 2007 θα συγκεντρώσει το 47% που του δίνεται η δυνατότητα να επιβάλει στην προεδρία τον Γκιούλ παρά τα εμπόδια που δημιουργούσαν οι κεμαλιστές και το κατεστημένο δεν μπόρεσαν να ελέγξουν τη κατάσταση για να ανατρέψουν τον Ερντογάν. Μετά την εκλογή του προέδρου προχώρησε στην νομοθέτηση ο πρόεδρος να εκλέγεται από το λαό.

Η καταλυτική φθορά του κεμελικού κατεστημένου ήρθε με την έρευνα για την παρακρατική οργάνωση Εργκενεκόν, που είχε μέλη στρατιωτικούς, πολιτικούς, επιχειρηματίες και υπαλλήλους των μυστικών υπηρεσιών.

Με την αποκάλυψη συνωμοτικού σχεδίου ανατροπής του Ερντογάν με την ονομασία «βαριοπούλα» το «βαθύ κράτος» δέχθηκε ένα τελικό χτύπημα στη δράση του. Με την εξάρθρωση της, ο Ερντογάν έχει αποκτήσει ισχύ απέναντι στο Κεμαλικό «βαθύ κράτος».

Ο Ερντογάν αντικαθιστά το στρατιωτικό παρακράτος με την ίδρυση του δικού του μηχανισμού με το πρόσχημα της προστασία του. Το σώμα αυτό ονομάζεται «Μαύροι Φρουροί». Πληροφορίες αναφέρουν ότι υπάρχουν στοιχεία για διασυνδέσεις του με τον ISIS του Ισλαμικού Κράτους και την Αλ Γκάιντα.

Η οργάνωση SADAT συνδέθηκε επίσημα με τον Ερντογάν όταν διόρισε τον στρατιωτικό του σύμβουλό Αντιν Τανριβέρντι επικεφαλής, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος τον Ιούλιο του 2016.

Το «βαθύ κράτος» της Τουρκίας φαίνεται να έχει χάσει τη δυνατότητα αιφνιδιασμού και λήψης πρωτοβουλιών και ως εκ τούτου εμφανίζεται πιο αποδυναμωμένο από ποτέ. Μένει λοιπόν, να αποδεχτεί κατά πόσο ένας μηχανισμός δεκαετιών μπορεί να ηττηθεί από ένα νέο ισλαμικό ακραίο μηχανισμό.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here