Μήπως η οικονομική ανάκαμψη είναι στο μυαλό μας;

0
56

Γράφει ο Χρήστος Η. Χαλαζιάς

Πέρα από τα μέτρα  τόνωσης της οικονομίας  και τα κυβερνητικά σχέδια  διάσωσης, η ανάκαμψη που διαφαίνεται ενδέχεται να στηρίζεται σε κάτι παραπάνω από μια αυτοεκπληρούμενη  προφητεία.

Αναλογιστείτε αυτή την πιθανότητα: ύστερα από όλο αυτό το διάστημα της οικονομικής κρίσης με αυστηρή εποπτεία  αρχίζετε να  σκέπτεσθε ότι είναι καιρός να τελειώνει. Αυτή και μόνο η σκέψη αρχίζει να ανταποκρίνεται στο ηθικό μας.

Η ιδέα αυτή δεν είναι  τόσο  εξωπραγματική όσο ενδεχομένως  φαντάζει. Όπως όλοι γνωρίζουμε, μια  περίοδος  ύφεσης  συνήθως  διαρκεί τρία – τέσσερα  χρόνια. Σύμφωνα  με τους οικονομολόγους η κρίση  της χώρας μας ξεκίνησε ουσιαστικά το Μάιο του 2010, άρα  κάποια στιγμή θα έπρεπε να  τελειώνει. Η ανάκαμψη, συνεπώς , βρίσκεται προ των πυλών. Έχοντας αυτό ως δεδομένο, ακόμα και το απλό  πέρασμα  του χρόνου μπορεί να ανεβάσει  την  αυτοπεποίθηση μας. Βεβαίως ο κόσμος δεν πιστεύει πάντα ότι  υφίσταται ένας  κανονικός, «επιχειρηματικός  κύκλος» που ξεκινά  και λήγει βάσει ενός ορισμένου προγράμματος. Η ιδέα αυτή άρχισε να αναπτύσσεται  στη συνείδηση του κόσμου  την δεκαετία του 1920 και  κυριολεκτικά άνθησε την δεκαετία της μεγάλης κρίση, του κραχ 1929.

Ο όρος της κάμψης άρχισε να χρησιμοποιείται  κατά την κρίση του 1937 – 1938 και αναφερόταν σε μια  φυσιολογική πτώση του επιχειρηματικού κύκλου. Τον  Ιανουάριο του 1938, τα μέσα ενημέρωσης παρέθεσαν  ένα  ειρωνικό ορισμό στην κάμψη, αποκαλώντας την με «μια  καινούργια λέξη αντί της ύφεσης» την οποία επινόησαν  κάποιοι που δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι ακόμη  βρισκόμαστε υπό καθεστώς οικονομικής ύφεσης.

Ο κόσμος  αστειευόταν  τόσο πολύ με αυτόν τον ευφημισμό ώστε το 1938 ο Αμερικανός πρόεδρος  Ρούσβελτ έφτασε να δηλώσει: «Δεν έχει καμία διαφορά κατά τη γνώμη εάν τη αποκαλούμε κάμψη ή ύφεση».

Οι περίοδοι οικονομικής κάμψης όπως ήταν ο όρος που επικράτησε, υπονοούσε  την ύπαρξη ενός χρονοδιαγράμματος που προέβλεπε έναν πιθανό χρόνο λήξης της κάμψης αυτής.  Εφόσον η διάγνωση αναφέρεται  σε μια κάμψη, εύκολα μπορεί να την αντιπαρέλθει κανείς  ως κάτι από το οποίο θα επέλθει ανάκαμψη. Ο όρος  ύφεση ωστόσο απέκτησε εντελώς διαφορετική βαρύτητα.

Ο κοινωνιολόγος  κ. Μέτρρον  το 1948 έγραψε: «Η  αυτοεκπληρούμενη προφητεία»  στο οποίο  χρησιμοποιούσε ως πρώτο  παράδειγμα  της Μεγάλη ύφεση. Συχνά  του αποδίδεται η σύλληψη της φράσης «αυτοεκπληρούμενη προφητεία», όμως τη  δεκαετία το 1930 αυτή η ιδέα ήταν τόσο ευρύτατα διαδεδομένη όσο και οι φρυγανιές  που έφτιαχναν  οι ηλεκτρονικές φρυγανιέρες.

Κατά καιρούς είχε προκαλέσει το ενδιαφέρον  όχι μόνο μέσω της  θεωρίας του Φρόιντ για το  ασυνείδητο του ψυχολόγου  Ε. Κουέ, ο οποίος προέτρεπε τον κόσμο να επαναλαμβάνει: «Κάθε μέρα, με κάθε τρόπο γίνομαι όλο και καλύτερος». Ο Κουέ  ισχυριζόταν ότι αυτή η «αυθυποβολή» θα  ενεργοποιούσε το ασυνείδητο.

Σήμερα  εξακολουθούμε  να υιοθετούμε αυτό το σκεπτικό της εποχής του 1930. Από ένστικτο   βιώνουμε  φόβο όταν μιλάμε  αψήφιστα περί ύφεσης και προσπαθούμε να ενισχύσουμε ο ένας την αυτοπεποίθηση του άλλου.

Η μέθοδος του Κουέ  βρίσκεται  υπό γενική αμφισβήτηση, όπως και  η παλαιά θεωρία του επιχειρηματικού κύκλου , εξακολουθούν ωστόσο να είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στη λαϊκή αντίληψη.. Ίσως να ελπίζουν ότι καταφεύγοντας σε ευφημισμούς και  πιστεύοντας σε χρονοδιαγράμματα περί ανάκαμψης θα κατορθώσουμε να αποκαταστήσουμε καλύτερα την  αυτοπεποίθησή μας συγκριτικά  με τη δεκαετία του 1930.

Το πρόβλημα  μπορεί να τεθεί ως εξής: εξακολουθεί να κυριαρχεί μια  εκνευρισμένη υποψία ότι η τρέχουσα κρίση αποτελεί ακόμα ένα  παράδειγμα σε μια μακρά  αλληλουχία περιόδων ύφεσης. Σε ποια ψυχολογική συγκυρία : πρόκειται για  κάμψη ή ύφεση; Ενδεχομένως  να βρισκόμαστε μπροστά σε μια  ανατροπή της αυτοεκπληρούμενης προφητείας είναι ορθή, τίθεται ζήτημα  συνεχούς επαγρύπνησης ώστε να εξασφαλίσουμε ότι κάποιες δυσμενείς συγκυρίες δεν θα ενθαρρύνουν εκτεταμένες  συζητήσεις περί της δεύτερης κατηγορίες.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here